/images/icons/menu.png
Н.БААТАРЖАВ: ХИЙН ТҮЛШЭЭР ДУЛААНАА ШИЙДЧИХВЭЛ АГААР 98 ХУВИАР ЦЭВЭРШИХ БОЛОМЖТОЙ
Эх сурвалж: | Мэдээ мэдээлэл
“ХҮНИЙ АМЬ НАС ЭРҮҮЛ МЭНДЭЭС ҮНЭТЭЙ ЗҮЙЛ ГЭЖ БАЙХГҮЙ”

-Агаарын бохирдлын улирал аль хэдийнэ эхэлчихлээ. Энэ жилийн утаа өмнөх жилүүдийнхээс илүү хүхэрлэг хортой, толгой өвтгөж байгаа талаар иргэдийн гомдол тасрахгүй байна. Тантай өмнө нь уулзаж байхад утаанаас салах шийдэл байгаа ч төр засаг авч хэлэлцдэггүй талаар ярьж байсан. Танд ямар шийдэл байгаа вэ. Энэ тухай ярилцлагаа эхлэе?

-Утааны асуудал бол ганц манай компанийн болон “Монголын хийн холбоо”-ны хийх ажил биш л дээ. Утаа бол хүн бүр санаа тавьж, гар бие оролцох асуудал. Төр засгийн удирдлагууд, хотын дарга нар иргэд гээд агаараар амьсгалж байгаа хүн бүрийн анхаарал хандуулах сэдэв юм. Сүүлийн жилүүдэд манай хийн аж ахуй эрхэлж байгаа компаниуд нэгдээд “Монголын хийн холбоо”-г байгуулж, нийгмийн хариуцлагын хүрээнд утааг бууруулах санаачилга гаргаж, төсөл боловсруулаад 2008 оноос үе үеийн хотын дарга, Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд нарт хандсан. Бид гэр хорооллыг зөв төлөвлөж, хийн түлшээр халдаг хотхон барих төслүүдийг ажил хэрэг болгох талаар санал бүхий албан бичгүүдийг удаа дараа өгч байсан. Даан ч утаанаас салах бодол манай дарга нарт байдаггүй шиг байгаа юм. Харамсалтай нь өдөр тутмын ажилдаа сатаардаг юмуу, эсвэл хийх ажлаа сайн мэддэггүй юмуу биднийг тоогоогүй. Гэтэл дэлхий даяар хийн түлшээр агаарын бохирдлын асуудлыг шийдэж, утаагүй болж байгааг та бүхэн анзаарч байгаа байх. Яагаад энэ арга замаар утаанаасаа салж, хурдан шийдэлд хүрдэггүй юм бэ гэж Монгол Улсын Ерөнхиилөгч, Ерөнхий сайд, салбар хариуцсан сайд, үе үеийн хотын дарга нараас асуумаар байна. Утаа гаргадаг түлшээ, хийн түлшээр сольж байж л энэ асуудал шийдэгдэнэ. Гэхдээ энэ нь миний, чиний гэхээс илүү төр засаг барьж буй удирдлагуудын бодлогоор шийдэх ажил.

-Магадгүй зарим нь энэ шийдлийг хийн түлшний компаниудыг газаа шахах гэж байна гэж харддаг юм болов уу?

-Мэдэхгүй л дээ. Бид хийн түлш гэдгийг иргэдэд ойлгуулж, сурталчилах гэж олон арга хэмжээ зохион байгуулж, заримыг нь ивээн тэтгэсэн. Үүний нэг нь үндэсний бөхийн барилдаан. Монголчууд үндэсний бөхөө үзэх дуртай учраас бөхөөр дамжуулан, хийж байгаа ажлаа ойлгуулья гэж бодсон нь тэр. Ер нь аргаа барсан хэрэг л дээ. Гэсэн ч иргэд ойлгодоггүй. Дарга нар ч ойлгоогүй. “Монголын хийн холбоо”- ноос олон жил албан бичгүүдийг удаа дараа явуулсны хүчинд 2012 оноос, төр засгийн анхааралд тодорхой хэмжээгээр орсон. Гэхдээ энэ нь хангалтгүй байна. Үнэхээр бидний шийдэл дэмжигдэж, ажил хэрэг болвол өнөөдрийн хамгийн том гамшиг болоод буй утааг 100 хувь шийдэх боломжтой.

-Бас ч гэж тоож эхэлсэн гэдэг нь чамлахааргүй амжилт байх. Харин хэрэгжих эсэх нь цаг хугацааны асуудал бололтой?

-Хангалттай бишээ. Хийн түлшээр халаах ажил 2018 оноос эрчимжсэн. Одоогийн Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, Ерөнхий сайд байхдаа их зөв шийдвэр гаргасан. Үүний хүчинд Улаанбаатар хотын нүүрсээр ажилладаг бүх зуухнуудыг хийн түлшинд шилжүүлэх тухай, Засгийн газрын 62-р тогтоол гарсан. Тэр тогтоол маш ач холбогдолтой зөв шийдвэр байлаа. Үүний үр дүнд бид 50 гаруй сургууль цэцэрлэгийг, өнөөдрийг хүртэл хийгээр халааж байна. Энэ мэтчилэн хүмүүст эхнээс нь ойлгуулаад явж байна. Та бүхэн боддоо, агаар бохирдуулах 50 яндан хасагдсан гэсэн үг. Түүнээс хойш бид хийн түлшээр халаах систем рүү шилжүүлэх ажлыг эрчимтэй явуулж байсан ч дэлхийг хамарсан цар тахал, улс орнуудын дайн бидний ажилд их саад боллоо.

-Англи улс агаарын бохирдлоосоо хамгийн хурдан салсан түүхтэй. Шийдэл нь өнөөдрийн та бид хоёрын ярьж байгаа хийн халаалт. Энэ мэт бусад орны шийдэл, сайн туршлагыг хэр судалсан бэ?

-Мэдээж судлалгүй яахав. Бидний хийж байгаа гол ажил нь судалгаа шинжилгээ. Мөн бусад орнуудын сайн жишиг байна. Улс орнуудын жишээнээс харахад Англи улс хамгийн хурдан утаанаас салсан гэж таны хэлдэг үнэн. Английн ерөнхий сайд Маргарит Тетчерийг төмөр хатагтай гэж нэрлэсэн нь ч үүнтэй холбоотой. Тэрбээр хамгийн хатуу бөгөөд зөв шийдвэрүүдийг гаргаж байсан юм билээ. Нүүрсний уурхайнууд нүүрсээ борлуулахдаа халаалтандаа хийн түлш ашигладаг байсан байгаа юм. Тиймээс тухайн үеийн парламентийн шийдвэрүүдэд нөлөөлж байсан байх гэж би боддог. Маргарит Тетчер нүүрсээ, хийн түлшинд шилжүүл гэсэн шийдвэрийг зоригтой гаргасан. Мөн Солонгос улс байна. Тэд 1994 онд олимп болохоос өмнө халаалтаа газаар шийдэж чадсан. Хамгийн сүүлийн жишээ бол Хятад улс. Бээжин 2016 онд утаатай байсан. Гэтэл 2017 он руу шилжихэд Бээжинг хийн түлшээр утаанаас арилгасан ойрхон сайн жишээ байна. Тэд Индонези, ОХУ, Арабын орнуудаас хийн түлшээ импортлож, хийн нөөц хангамжаа бэлджээ.

-Хийн түлш нь нүүрснээс үнэтэй болохоор ажил хэрэг болгохгүй байна уу. Үнэндээ өнөөдрийн нийгэмд нүүрс түлж чадахгүй айлууд ч олон байгаа?

-Үнэтэйгийн хувьд үнэтэй. Нүүрснээс хоёр дахин үнэтэй. Гэхдээ механик зардал буюу ялгарч буй хорт утаа нь түүнээс ч их зардалтай байгааг ойлгох хэрэгтэй. Хичнээн хүн утаанд хордож, эмнэлэгт хэвтэж байгааг та бүхэн эрх биш хардаг байлгүй. Хүний амь нас эрүүл мэндээс үнэтэй зүйл гэж юу байхав. Саяхан хавдарын эмнэлгийн дарга 10 жилийн дараа монголчуудын дунд уушгины хавдар эрс ихэснэ гэж ярилаа. Өвөлдөө агаарын бохирдлоос болоод хүүхдүүд ханиад хүрч эмнэлгийн ор хүрэлцэхгүй хүндхэн байна. Тэд хүчтэй эмнүүдийг, хүнс шиг л хэрэглэж байгаа шүү дээ. Манай компанийн ажилчид ч ялгаагүй, хүүхэд өвдлөө гээд эмнэлэгт хэвтдэг. Хүүхдээ харж байгаа цаг хугацаа болон алдагдсан боломжийг тооцвол их үнэтэй тусна. Нийгмийн даатгал, компаниуд ч ялгаагүй зардалтай байна. Эдгээр шалтгаанаас болоод эдийн засаг унаж байна. Хэрэв хийн түлшээр дулаанаа шийдчихвэл агаар 98 хувиар цэвэрших боломжтой. Хийн түлшээр халж байгаа сургууль, цэцэрлэгийн галч нар нүүрстэй холилдож халтайдаг цаг ард хоцорсон. Цэвэрхэн, ёслолын шахуу хувцастай л ажлаа хийж байна. Хүсвэл та бүхэн тэднийг сурвалжилсан ч болно. Тэгэхээр нүүрс, үнсний хог зөөх зэрэг зардлуудыг хэмнэж байгаа юм. Цэвэр орчинд байхаар хувцас угаах саван вок, ус, цахилгааны зардал хүртэл бүгд хэмнэгдэнэ. Энэ бүх зардлыг тооцоод үзвэл харин ч хямд тусна шүү. Бид компанийнхаа нийгмийн хариуцлагын хүрээнд өөрсдийн боломжит технологийг судлаад тооцоолол судалгаа хийсний үндсэнд айлуудад хийгээр ажилладаг усан халаалтын зуух тавьсан. Мөн байгууллагуудад хийгээр ажилладаг усан халаалтын зуухаа суурьлуулаад явж байхад хүмүүс нүүрснээс үнэтэй байна гэж хэлдэг л юм. Гэхдээ хэсэг хэрэглэж үзээд тодорхой хугацааны дараа механик зардлаа хэмнэдгийг эхнээсээ ойлгоцгоодог.

“БИД ДЭЛХИЙД ГАЙХАГДДАГ ЭМИЙН УРГАМАЛ, БЭЛЧЭЭРИЙН МАЛ АЖ АХУЙГАА ХАЙРЛАЖ, ХАМГААЛАХ ҮҮРЭГТЭЙ”

-Хийн түлш нь утааг бууруулахаас гадна байгаль орчинд ээлтэй эко бизнес биз дээ?

-Хүмүүс бизнес л гэдэг юм. Гэхдээ энэ бол бизнес биш. Хийн түлш эрхэлж байгаа үйл ажиллагааг бизнес гэж харах хэрэггүй гэж хэлмээр байна. Үнэндээ Монголчуудын хэрэглээ. Манай компани ”Хийн түлш хөгжилд хөтөлнө 330” гэсэн уриатай. Анх байгуулагдаж байхдаа л Монгол Улсынхаа 330 суманд хэрэглээний станц байгуулах төлөвлөгөөтэй ажилласаар ирсэн. Ямарч байсан жилээс жилд энэ зорилгынхоо төлөө хүрээгээ тэлж байна. Өнөөдөр ой мод, заг бударганыг их хэмжээгээр тайрч түлснээс болж, Монгол Улсын ихэнх газар нутаг цөлжилтөд нэрвэгдлээ. Энэ юунаас болж байна вэ гэвэл нөгөө л агаарын бохирдол шүү дээ. Мөн сүүлийн жилүүдэд аялал жуулчлалын бизнес эрчимтэй хөгжиж, бизнесээ дагаад автотээврийн салбар ч цэцэглэж байна. Аялал жуулчлал, уул уурхайг дагасан ачаа тээврийн том оврын дизель хөдөлгүүртэй машинуудаас ялгарч буй хорт утаа малын бэлчээр, ундны усыг бохирдуулж үгүй хийж байна. Тэрхүү хорт утаа хөрсөнд шингээд гүний усыг бохирдуулсаар байх уу. Бидний толгой дарааллан хорт хавдраар өвдөөд байгаа шалтгаан нь ердөө л энэ шүү дээ. Угтаа бид дэлхийд гайхагддаг бэлчээрийн мал аж ахуй, олон төрлийн эмийн ургамалтай гайхамшигтай шим тэжээл өгдөг газар нутагтай. Тиймээс энэ онгон тансаг байгалиа тэр хэвээр нь хайрлаж, хамгаалах үүрэгтэй.

Гэтэл дизель, бензин хөдөлгүүрээс ялгарч байгаа хорт утаа нь ургамал, хөрс, усыг хордуулж улмаар тэрхүү ургамал, усыг ууж идсэн малын мах биднийг хорт хавдраар өвчлүүлдэг. Хорт хавдраас сэргийлэхийн тулд бид бүгдээрээ эмнэлэг явдаг биш, хорт хавдрын эхлэл болоод байгаа агаар орчны бохирдлыг бууруулах талаар арга хэмжээ авах ёстой юм. Тиймээс салбарын толгой байгууллага болох “Эрүүл мэндийн яам”, “Байгаль орчин аялал жуулчлалын яам” “Эрчим хүчний яам” “Уул уурхай хүнд үйлдвэрийн яам” зэрэг яамдууд хийн аж ахуйг бодлогоор хөгжүүлэх ажилд гар бие оролцох ёстой гэж бодож байна.

-Танай компани газыг өргөн хэрэглээнд нэвтрүүлж чадсан. Жишээлбэл, гал түлдэг айл болгон галаа газаар төвөггүй асааж байна. Харин орон нутагт, ялангуяа оторт гардаг малчдад ч хэр хүрч байна вэ?

-Тэгэлгүй яахав. Малчид “Дашваанжил” компанийн хамт олны буянаар бид ойн байцаагч нартайгаа муудалцахаа больсон гэж ярьж байна. Заг бударгана модыг түлшинд хэрэглэхээ болихоор иргэдийн хооронд ч зөрчилдөөн үүсэхээ больсон гэсэн. Энэ мэт хийн түлш нь цөлжилтөөс сэргийлэх олон талын ач холбогдолтой. Үүнээс гадна малчид их ажлын хажуугаар гэрээ цаг алдалгүй, хурдан халааж, газаар сүү цагаан идээгээ ч боловсруулж байна. Ноос угаах, хүлэмжээ халаах гээд олон ажил амжуулна. Хүлэмжээ хийгээр халаах сонирхолтой хэд хэдэн компанитай бид хамтарч ажиллалаа. Үүний үр дүнд нь бид эрүүл ногоо иднэ гэсэн үг шүү дээ. Ер нь дэлхийн үйлдвэрлэгч нар хийн түлшийг л үйлдвэрлэлдээ хэрэглэдэг. Тиймээс бид хэрэглээний станциа олон суманд барьж, хэрэглэгчдэд ойртох тусам түүнийг дагасан үйлдвэрлэл хөгжих ач холбогдолтой юм. Энэ зорилгынхоо төлөө орон нутагт хийн хангамжийн станцаа олон болгохын тулд бид шаргуу ажиллаж байна. Хийн хангамжийн сүлжээг байгуулах зураг төслөө хийнэ. Сэлбэг материалыг нь Солонгосоос захиалж авна. Түүнийг угсрах мэргэжлийн ажилчдаа бид өөрсдөө бэлтгэдэг. Манай компани 21 аймгийн 20 гаран суманд автомашин болон ахуйн хэрэглээний баллоны станцыг байгуулсан. Үүгээрээ бид Монголдоо хийн хангамжийн хамгийн том сүлжээг байгуулж чадсан. Цаашдаа 330 суманд салбараа байгуулж, хийн түлшээр явдаг автомашинуудын хэрэглээг өргөжүүлэх бодлоготой ажиллаж байна.

-Танай оффист мэргэжил сургалтын төв байх шиг байсан. Сургалтыг нэлээд өндөр түвшинд явуулдаг байх нь ээ?

-Мэргэжлийн угсралтын ажилчид, гагнуурчдаа бид өөрсдөө бэлтгэдэг. Манай сургалтын албаныхан угсралтын ажлаа хурдан хийхийн тулд хүний нөөцөө бүх чадлаараа дайчилж ажилладаг даа.

“ИРГЭДИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД, АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ, ҮНДЭСНИЙ АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫН ЗӨВЛӨЛИЙН ХАМГИЙН АНХААРАХ ЁСТОЙ АСУУДАЛ” -Таны ярьж байгаа шийдлийг төр засгаас болон холбогдох яамдууд хотын захиргаанаас дэмжсэн гэж бодьё. Тэр үед танай хийн түлшний холбооноос бүх стандартын дагуу хамтарч ажиллах тоног төхөөрөмж болон хүний нөөц хангалттай байгаа юу?

-Байлгүй яахав. Хамгийн гол шийдэх асуудал бол хийн хангамжийн төлөвлөлтөө юун түрүүнд хийх ёстой. Төлөвлөлт хийснээр тэрхүү төлөвлөсөн газрууддаа хороолол, хотхон барих газрыг нь заагаад өгвөл барилгын компаниуд барина. Хийн хангамжийн норм ба дүрэм гэж бий. Нормын дагуу бид зураг төслөө хийдэг. Хийн хангамжийн зураг төсөл, угсралт холболт хийдэг, Солонгосын инженерингийн хоёр ч компанитай хамтран ажиллаж заавар зөвлөгөө авдаг. Мөн ОХУ-ын -50 градусаас, +40 градуст халдаг хийн түлшийг хэрхэн дамжуулах, норм стандартын дагуу ажилладаг туршлагатай компаниас мэргэжлийн зөвлөгөө авч байна.

Уг нь бид улсын, иргэдийн захиалгаар, технологийг нь хийгээд сайжруулаад явах ёстой. Гэтэл манайхан хотын дахин төлөвлөлтөө хийхдээ халаалтын системээ хэзээ ч төлөвлөдөггүй. Уг нь халаалтын системээ төлөвлөхдөө биднээс зөвлөгөө авч, эхнээс нь хамтарч ажиллах ёстой. “Монголын хийн түлшний холбоо”-ны гурван компани, хийн түлшний бодлогыг холбогдох яамдуудад хэлж ойлгуулж төлөвлөлтийг хийж өгч болно. Мөн хотын удирдлагуудад ч хэлж хийн түлшний төлөвлөлтийг стандартын дагуу хийж өгөх боломжтой. Харамсалтай нь хот төлөвлөлтийн тухай төлөвлөгөө гаргаж, ярилцахдаа биднийг урьдаггүй. 2030-2050 он хүртэлх хот төлөвлөлтийн төлөвлөгөө байдаг ч, тэр нь хэзээ ч хэрэгжихгүй байгаа нь дулаан хангамжийн дэд бүтэц байхгүйтэй холбоотой шүү дээ.

Хот төлөвлөлт яагаад буруу болж байна гэхээр хоёр, гурав, дөрөвдүгээр цахилгаан станцаас гарч байгаа дулаан хангамжийн системийн шугам хоолойны хүрэх газар барилга байгууламж төлөвлөдөг. Энэ хэдэн дулааны станцаа өргөтгөнө л гэж ярьдаг. Түүнийгээ өргөтгөхийн тулд дулааны станцаас гарч байгаа бүх шугам хоолойнуудыг өргөтгөх болно. Шугам хоолойнуудыг өргөтгөхөөр дулааны станцынхаа хүчин чадлыг томсгоно. Шугам хоолойг дахин дахин ухаад байгаа нь үүнтэй холбоотой юм. Төвлөрсөн дулааны зовлон гэдэг чинь энэ л дээ. Өнөөдрийн агаарын бохирдол, автомашины түгжрэл бүгд хот төлөвлөлтийн буруугаас болж байгаа. Барилгын норм дүрмийг зөрчиж бариулсан барилга ямар их эрсдэл дагуулдгийг өнгөрсөн зуны үер усны гамшиг харууллаа шүү дээ. Иргэдээ орон сууцжуулахын тулд хотоо зөв төлөвлөсөн бол хэд хэдэн хотхон бариад Улаанбаатар хот аль хэдийнээ цэгцрэх боломж байсан. Мөн шахмал түлшний үйлдвэр барихаас өмнө хийн түлшийг төлөвлөж гаргасан бол, өнөөдөр гарч байгаа зардлаас хямд тусах байсан юм шүү.

Би дахиад хэлье. Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд УИХ-ийн дарга гээд үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл энэ асуудлыг анхааралдаа яаралтай аваасай гэж бид хүсч байна. Иргэдийн аюулгүй байдал, эрүүл мэндийн асуудал бол үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн нэн тэргүүнд санаа тавих асуудал мөн биз дээ.

-Үнэхээр санаснаар болдог бол зөв л шийдэл юм. Гэхдээ одоо өөрчлөлт хийнэ гэдэг амар биш л дээ?

-Тийм л дээ. Гэхдээ зоригтой шийдэмгий алхам хийж байж л бид энэ хүнд үеийг давах болно. Хот яагаад түгжирч байна гээд харахаар дулаан хангамжийн шугам хоолойд ойрхон барилга барих сонирхолтой аж ахуйн нэгж ихэссэнтэй холбоотой.

Одоогийн баригдсан барилга дунд Монгол Улсын дүрэм журмаар баригдсан, шаардлага хангасан барилга хуруу дарам цөөхөн шүү. Ногоон байгууламж байхгүй. Хүүхдийн сургууль, цэцэрлэг байхгүй. Тоглоомын талбай, амьсгалах, агаарлах орчин байхгүй. Ийм хорооллуудыг барилгын компаниуд барьж байна. Үүнийг бариулсан нийт архитекторууд газрын албаныхан, үе үеийн хотын дарга нар, Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-ын гишүүд яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Монгол Улсын ирээдүй эхийнхээ гэдсэнд хордож удамшлын өвчтэй төрсөөр байх болно. Нийслэлийн болон аймгуудын агаарын бохирдол хэвийн хэмжээнээс хэтэрч байгааг Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагууд, мэргэжлийн байгууллагуудын судалгаагаар тогтоож байна. Үүнийг иргэдтэйгээ ил ярьж, агаарын бохирдлыг хийн түлшний оролцоотой хурдан шийдье гэж уриалмаар байна.

“ХЭЛЭЭД ОЙЛГОХГҮЙ БОЛОХООР ХИЙЖ ҮЗҮҮЛЭХ ГЭЖ БАЙНА”

-Танай компанийг ажилчдадаа зориулсан хийн түлшээр халдаг хотхон барих гэж байгаа гэж сонссон. Энэ нь сайн жишиг, нэг талдаа хүмүүст ойлголт өгөх боломж болох байх даа?

-Бид ажилчдынхаа орон сууцыг барихаар төлөвлөөд, газраа авч, зураг төслөө боловсруулаад явж байна. Түүнээс гадна нийслэлийн дахин төлөвлөлтөд орсон гэр хорооллын дулаан хангамж хүрэлцэхгүй байгаа айл өрхүүдтэй тохиролцоод 540 айлын жишиг хотхон барих төлөвлөгөөтэй байна. Хэлээд ойлгохгүй байгаа учраас бид хийж харуулах нь зөв юм байна гэсэн шийдэлд хүрээд байгаа нь энэ. Гэр хорооллыг яг Хөвсгөл аймгийн ерөнхий төлөвлөгөө, шугам татсан юм шиг шулуун гудамжтай зөв төлөвлөсөн хотыг Улаанбаатар хотод байгуулах хэрэгтэй. Тэгсэн цагт цэвэр усны, бохир усны шугам цахилгаан хангамжийн шугам зэрэг нь эмх цэгцтэй төлөвлөгдөнө. Манай хотхон хэрхэн баригдах вэ гэвэл 540 айл 172400 метр кв талбайд амьдардаг юм байна. Гэтэл 540 айлыг бид 72.000 метр кв талбайд буюу хоёр дахин бага газар оруулах боломжтой. Тэгэхээр 100.000 метр кв талбай чөлөөлөгдөнө гэсэн үг. Тэрхүү чөлөөлсөн талбайд зам гүүр, сургууль цэцэрлэг барих боломжтой болно. Гэтэл өнөөдөр 3, 4 давхар байшингуудаа нураагаад 20 давхар орон сууц бариад байхаар, иргэдийн нягтаршил ихэсч түгжрэл үүсгээд байгаа юм. Тиймээс бид өөрсдийгөө ойлгуулахын тулд 540 айлын жишиг хотхон барьж үзүүлэх гэж байна.

-Монголчуудын ихэнх нь хэнэггүй хүмүүс. Хий алдаад, дэлбэрэх аюул гарахгүй гэх үндэсгүй. Эдгээр эрсдэлээс болгоомжилох ямар зоригтой шийдлийг санал болгож байгаа вэ? -Эрсдэл ерөөсөө байхгүй. Хийн түлшийг ахуйн хэрэглээний газаас ялгаж салгах хэрэгтэй л дээ. Ахуйн хэрэглээний газ ч аюулгүй байдлыг хангавал ямарч асуудалгүй. Аюулгүй ашиглалт гэдэг ашиглаж байгаа иргэн бүрийн өөрийн хариуцлага. Ахуйн хэрэглээнд хийгээ хэрэглэж байгаа бол зааврыг уншаад хэрэглэнэ. Энэ чинь гар утсаа зааврын дагуу ашиглаж байгаатай л адил асуудал шүү дээ.

Иргэд хийн түлш дэлбэрдэг гэж ойлгоод байгаа. Үгүй л дээ. Дарханд дэлбэрсэн асуудлыг манай баллонтой газнаас болсон гэж хүмүүс үзээд байгаа. Баллонтой хий дэлбэрдэггүй. Хий агаарын холимог дэлбэрнэ гэхээс хийтэй баллон дэлбэрдэггүй юм. Манай хийтэй баллон 3.6 мигафаскал даралт буюу 36 кг сантиметр даралттай болно. Тэр үед нь манай баллон задарна. Ахуйн хэрэглээнд хэрэглээд байгаа баллонууд 3.6-д задарч байна уу гэдгийг манай шинжлэх ухааны академи техникийн их сургуулийн багш нар бүгд шалгасан. Баллоноос болоогүй гэдгийг нь ч нотлосон.

-Аюулгүй ашиглах дүрэм журам гэж байдаг биз дээ?

-Байлгүй яахав. Хийн хангамжийн норм дүрэм зайлшгүй хэрэгтэй гэж үзээд, Монгол Улсын хийн хангамжийн норм дүрмийг 2000 онд гаргасан. Түүнийг дагаад ажлын баг байгуулах шаардлагатай болсон. Тусгай зөвшөөрөл олгохын тулд хариуцдаг яам байх ёстой гэж үзээд, Мэргэжлийн хяналтын газар, эрчим хүчний яаман дээр бичиг баримт боловсруулдаг нэг орон тооны ажилтантай болсон. Эрчим хүчний яамны дэргэдэх нүүрсний газарт хийн аж ахуйн аюулгүйн ажиллагааны дүрэм, хийн аж ахуйн техник ашиглалтын дүрэм даралтад сав төхөөрөмжийг аюулгүй ашиглах дүрэм гээд нийт гурван дүрмийг ОХУ-ын дүрмээс орчуулж гаргаж ирсэн. Хийн хангамжийн норм дүрмийн дагуу зураг төслөө хийж байна. Хийн хангамжийн дүрмэнд заасан заалт байдаг. Тэр нь зөвхөн энэ дүрмийн дагуу биш дэлхийн улс орнуудад мөрдөж байгаа шилдэг норм дүрмийг баримтлан түүнд тулгуурлан хийн хангамжийг шийдэж болно гэсэн заалттай. Тийм учраас бид АНУ, Япон, Солонгос, Герман гээд ямар орнуудын норм дүрмийг хийн түлшний үйлдвэрлэлд хэрэглэх вэ. Хий хадгалах савыг нь хаана суурьлуулах вэ гэдгээ харж байгаад ямар хаалт арматур хэрэглэх вэ гэдгийг тодорхой олж чаддаг.

-Ойрын өдрүүдэд шатахууны хомсдол үүсч, иргэд хаа сайгүй урт дараалалд дугаарлаж байна. Иргэдийн бухимдал ч их байх шиг байна. Үүнтэй холбоотойгоор асуухад газ тасарна хомсдоно гэж байх уу?

-Газ тасарна гэсэн ойлголт байхгүй. Тийм учраас л газаар явдаг машины хэрэглээг бид тэлэх хэрэгтэй байгаа юм. Эдийн засгийн хохирол ч бага. Байгаль орчинд ч ээлтэй олон талын ач холбогдолтой л доо. Хотын захиргаанаас цаашдаа нийтийн тээврийн хөгжлийг онцгой анхаарч хөгжүүлмээр байна. Нийтийн тээвэр хөгжөөгүйгээс хүмүүс хувийн машинаараа ажилдаа явж, өдөрт сая орчим долларын бензин дизель түлш газыг зам дээр үрж байна. Энэ нь Монгол Улсын эдийн засгийн хувьд маш их хохирол дагуулдаг. Нөгөө талдаа түгжрэлд хүмүүс эрүүл мэнд цаг хугацаагаараа хохирч байна. Түгжрэл, агаарын бохирдол гээд иргэд стресстэй яг л харх шиг амьдарч байна шүү дээ. Энэ дашрамд хэлэхэд агаарын бохирдлыг бууруулах төслүүдтэй “Монголын хийн холбоо” хамтран ажиллах боломжтойг танай сониноор дамжуулан хүргэмээр байна. Мөн утаанаас гарах шийдэл юу байна гэж ирж уулзаж, ярилцаж байгаа танай сонины хамт олонд талархал илэрхийлье.

Ер нь агаараар амьсгалж байгаа нийт иргэн бүрэн нийгмийн хариуцлагын хүрээнд энэ асуудалд оролцож анхаарал тавьж, дуу хоолойгоо өргөх хэрэгтэй. Цөлжилтийг бууруулах ой мод, заг бударганаа хайрлан гамнах нь нийт иргэн бүрийн хариуцлага гэдгийг танай сониноор дамжуулан хүргэмээр байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

"ТӨРИЙН ИХ ТУЛГА"-НЫ ТАХИН ЦЭНГҮҮЛЭХ ЁСЛОЛ
Эх сурвалж: Дашваанжил ХХК | Мэдээ мэдээлэл
“Дашваанжил” ХХК Монгол угсаатны өв уламжлал, гал голомтоо мөнхөд асан бадрахыг билэгдэн “МОНГОЛ ТӨРИЙН ИХ ТУЛГА”-ыг санаачлан бүтээж, төрт улсынхаа голомтыг сахиж, Монгол үндэстний их баяр наадмыг нээж, галыг цахин цэнгүүлэх хүндтэй үүргийг хүлээсэн билээ. Монгол инженер, уран дархчуудын ур чадвар шингэсэн төрийн их тулга нь Их Монгол улс байгуулагдсаны түүхт ойн баяр, Монгол Үндэстний их баяр наадмуудад 2016 оноос өнөөг хүртэл жил бүр уламжлал болон асаж төрт ёсны хүндтэй, хуульчлагдсан уламжлалын нэг болжээ.
“Дашваанжил” ХХК нь Тулгар төрийн 2232, Их Монгол Улсын 817, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 112, Ардын хувьсгалын 102 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын зүлэг ногоон дэнжид өөдлөн бадрахын билэгдэл төрт ёсныхоо их гал голомтыг залж, наадамчин олноо хүндэтгэн цэнгүүллээ.
ДУБАЙД ДОТООДЫН ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ҮЙЛДВЭРЛЭЛ БОЛОН АВТОМАШИНЫ САЛБАРТ LPG-ИЙН ЭРЭЛТ ЦААШИД УЛАМ НЭМЭГДЭХ ХАНДЛАГАТАЙ БАЙНА:
Эх сурвалж: Дашваанжил ХХК | Мэдээ мэдээлэл

Дубайн LPG зах зээл 2021 онд 549.30 мянган тонн байсан бол бөгөөд урьдчилсан байдлаар жилийн дундаж өсөлтийн хурдаар тооцоолон авч үзвэл (CAGR) 2027 он гэхэд 839.12 мянган тоннд хүрэх төлөвтэй байна. Дубайн иргэдийн LPG ашиглахын ашиг тусын талаарх мэдлэг нэмэгдэж байгаагаас мөн цэвэр, сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээ нэмэгдэж байгаа нь зах зээлийг тэлж байгаа гол хоёр хүчин зүйл болж байна. Мөн сүүлийн жилүүдэд томоохон компаниуд хийн түлшийг олборлох үр ашигтай арга замыг бий болгох судалгаанд хөрөнгө оруулалт их хэмжээгээр хийж эхэлсэн юм. Түүнчлэн сүүлийн хэдэн жилд хийн түлшний үйлдвэрлэлт, боловсруулалт өргөжихийн хэрээр шингэрүүлсэн хийн нийлүүлэлт ч нэмэгдсэн. Цаашдаа ч Дубайн эрчим хүчний хэрэглээний эрэлт нь шингэрүүлсэн хийн түлшний зах зээлийг нэмэгдүүлэх төлөвтэй байна. Мөн шингэрүүлсэн хийн түлш нь цэвэр эрчим хүчний эх үүсвэр тул ахуйн хэрэглээнд болон тээврийн салбарт эрчимтэй ашиглаж байна. Тиймээс энэ зах зээл цаашид өссөөр байх хандлагатай байна. Түүнчлэн Арабын Нэгдсэн Эмират улсын засгийн газар хөдөө орон нутгийн иргэдийг ахуйн хэрэглээндээ керосин, мод, нүүрс гэх мэт утаа ялгаруулдаг түлшний оронд хийн түлшийг хэрэглэж хэвшүүлэхэд онцгой хүчин чармайлалт гаргаж байгаа нь LPG зах зээлийн өсөлтийн том түлхэц болж байна. Тухайлбал, Дубайн Эрчим хүчний дээд зөвлөлийн дэд дарга Саид Мохаммед Аль Тайер 2020 онд Дубай хот нүүрсхүчлийн хийн ялгаруулалтыг 33%-аар бууруулсныг, мөн 2021 онд нүүрстөрөгчийг бууруулах стратегийн зорилтоо хоёр дахин нэмэгдүүлсэн гэж мэдэгдсэн. Энэхүү Дубай хотын шинэ амжилт нь нүүрстөрөгчийн ялгаруулалтыг бууруулж, шингэрүүлсэн нефтийн хийг нэвтрүүлсэн явдал гэж онцолж байна. Дубайн LPG зах зээлийн томоохон зах зээлийн тоглогчид бол Emirates Gas LLC (Emirates National Oil Company), Emirates General Petroleum Corporation (Emarat), ADNOC Distribution, Brothers Gas, Dubai Oil & Gas Company LLC, United Gas Company LLC, AD LPG, Lootah BC, Dubai Fuel Supply, болон Smart Gas компаниуд байна. Dubai Liquefied Petroleum Gas (LPG) Market Report 2023: Rising Demand for LPG in Domestic Power Generation and the Automobile Sector Drives Growth # https://www.prnewswire.com/news-releases/dubai-liquefied-petroleum-gas-lpg-market-report-2023-rising-demand-for-lpg-in-domestic-power-generation-and-the-automobile-sector-drives-growth-301802130.html

БНЭУ-ЫН ЭЛЧИН САЙД М.П.СИНГХ ДАШВААНЖИЛ КОМПАНИАР ЗОЧИЛЛОО
Эх сурвалж: Дашваанжил ХХК | Мэдээ мэдээлэл

Бүгд Найрамдах Энэтхэг Улсаас Монгол улсад суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд М.П.Сингх  хийн түлшний салбарын анхдагч “Дашваанжил” компанийн үйл ажиллагаатай танилцаж зочиллоо.  Энэхүү уулзалт нь БНЭУ-ын Засгийн газрын хөнгөлөлттэй зээлийн санхүүжилтээр 2017 оноос эхлэн үе шаттайгаар хэрэгжүүлж байгаа Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн ажлын үйл явцтай салшгүй холбоотой юм.  Тус үйлдвэр нь жилд 1.5 сая тонн газрын тос боловсруулах хүчин чадалтай ба нийтийн хэрэгцээний 75-80 хувийг хангах хүчин чадалтай юм.  Газрын тосны үйлдвэр ашиглалтад орох үед зөвхөн шингэрүүлсэн хийн түлш гэлтгүй шатахуун, түлшийг түгээх боломжтойгоос гадна гаднаас оруулж ирэх тээврийн зардлыг 20-25 хувиар хэмнэх боломжтой юм. Энэхүү төслийн ажилд Дашваанжил компанийн хамт олны оролцоо туршлага, мэдлэг чадвар юу юунаас чухал болохыг онцолж, компанийн удирдлагуудтай санал солилцлоо. 
 

УТААГҮЙ ИРЭЭДҮЙ
Эх сурвалж: Дашваанжил ХХК | Мэдээ мэдээлэл

Нийслэл хотод дулаан үйлдвэрлэх тусгай зөвшөөрөлтэй 20 гаруй аж ахуй нэгжийн 182 зуух, технологийн уур үйлдвэрлэх 68 аж ахуй нэгжийн 88 уурын зуух, 200 мянган тооны өрх хатуу түлш хэрэглэж байна.

Манай улсын агаар мандалд ялгаруулж буй гол бохирдуулагчид нь хүхэрлэг хий (SO2), азотын исэл (NOx), нүүрстөрөгчийн дутуу исэл (CO), хүлэмжийн хий - нүүрстөрөгчийн давхар исэл (CO2), аммиак (NH3), метан бус дэгдэмхий органик нэгдлүүд (NMVOC), метан (CH4), азотын исэл (N2O) байдаг ба эдгээр хорт хий нь хатуу түлшээс шууд хамааралтай юм.

Утаа нь зөвхөн амьсгалын системд төдийгүй зүрх судас, мэдрэл, нөхөн үржихүйн системд хортой нөлөө үзүүлдэг.

АШУҮИС-ийн сургуулийн судалгааны баг АНУ-ын Беркелей дэх Калифорнийн их сургууль, БНСУ-ын Сөүлийн үндэсний их сургуулийн судлаачидтай хамтран Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол хүний эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлж буйг судалсан байна. Судалгааны үр дүнд дараах сэтгэл сэрдхийлгэм дүгнэлтийг гаргажээ.

1.  Утаанаас шалтгаалан өвчний төрөл зүйл олширч байна. Улаанбаатар хотын иргэдийн дунд уушгины хавдар, зүрхний өвчлөл, астма түгээмэл, бага насны хүүхдүүд хатгалгаа тусах нь их болж, цусны даралттай хүмүүс эрс олширчээ.

2.  Утаа жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн хэвлий дэх ургийн жин багасахад нөлөөлдөг. Энэ нь эмэгтэйчүүдийн тамхидалттай хавсарснаар хүүхэд 225 граммаар бага жинтэй төрөхөд хүргэж байна. Ийм хүүхэд суурь өвчтэй, өвчлөмтгий, нас богинотой байдаг.

3.  Агаарын бохирдлоос болж цус харвалт, цусны даралт ихсэх, астма илт залуужсан байна.

4.  0-5 насны буюу бага насны хүүхэд утаа, тоосжилтод хамгийн их өртдөг. 2014 онд гэхэд 120 хүүхэд 1200-1300 том хүн агаарын бохирдлын улмаас өвдөж нас барсан.

5.  Нийслэл дэх 220 мянган сурагчийн 9000 нь буюу 5 хувь нь уушгины архаг бронхиттой, сүрьеэгийн далд халдвар тээгч байна.

6.  15 сургуулийн 8-13 насны 9000 хүүхдүүдийн дунд хийсэн судалгаагаар сурагчдын 10 хувь нь сүрьеэгийн далд халдвартай, гэр хороололд амьдардаг хүүхдүүдийн 30 хувь нь халдвар тээгч, хүүхдүүдийн уушги 20 жил тамхи татсан хүнийхтэй ижил гэмтэлтэй байв.

7.  Нийслэлд үр зулбалт тавдугаар сард 1000 төрөлт тутамд 23 байсан бол утааны оргил үе арван хоёрдугаар сард 73 болж өсдөг.

8.  Улсын хэмжээнд амьгүй төрсөн мянган ураг тутмын 6.8 хувь нь өсөлтгүй байсан бол нийслэлд 7.8 хувь өсөлтгүй жирэмслэлт тохиолджээ.

Дэлхийн улс орнуудын утаанаас салсан туршлагаас:

  1. ИХ БРИТАНИ улс, Лондон хот

Түүхэнд “The Great Smog” буюу “Их Утаа” хэмээн нэрлэгдэн үлдсэн гамшиг 1952 оны өвөл Лондончуудад тохиолдсон. Ганцхан өвлийн дотор утаа тортгоос болж 12мянган хүн нас барж байсан аймшигт түүх юм. The Great Smog-ын тоосонцорт их хэмжээний нүүрстөрөгчийн давхар исэл, давсны хүчил, фторын нэгдлүүд болон хүхрийн давхар исэл агуулагдаж байсан аж. Харамсалтай нь АНУ болон Монгол эрдэмтдийн хамтарсан судалгааны багийн тайлангаас харахад одоогийн Улаанбаатарын утаа The Great Smog-ын хэмжээнд очиход тун дөхөж очжээ. Энэ нь яах аргагүй Улаанбаатарын айл өрх бүрийн хаалганы өмнө түгшүүрийн харанга дэлдээд эхэлснийг сануулж байна!

Лондончууд хэрхэн утаанаасаа салсан бэ?

1952 оноос эхлэн шат дараатай алхмуудыг хэрэгжүүлж ирсэн ч хамгийн гол нөлөөлсөн хүчин зүйл нь 1956 онд Нэгдсэн Вант Улсын Парламентаас Clean Air Act буюу Цэвэр агаарын хуулийг боловсруулан баталсан юм. Энэ хуульд үйлдвэрийн болон ахуйн бүх зуух, пийшинг нүүрсээр галлахыг хоригложээ. Хэрэгжиж эхэлсэн эхний жилдээ л агаарын бохирдлыг 84% бууруулж чадсан аж. Улмаар энэ хууль бусад агаарын бохирдолтой Европын томоохон хот, улсууд руу дамжсанаар Европ бүхэлдээ байгалийн хийг ашиглах суурь тавигджээ.

  1. АНУлс, Лос Анжелос хот

1950-1960 оны Лос Анжелес хотын оршин суугчид аймшигт утаан дунд өсч том болжээ. Тухайн үед хүүхдүүд гадаа тоглохоо больж, гудамжаар явах хүнгүй болж, эмнэлгүүд өвчтөнөөр дүүрч эхэлсэн байна. Уг гамшгийг бууруулах үүднээс Цэвэр агаарын тухай хууль баталжээ. Тус хуулиар агаарын чанарыг хянах тусгай байгууллагатай болох, бохирдлын хэмжээг байнга тогтоон барих, автомашины эдэлгээнд хяналт тавих, үйлдвэрлэлд шатамхай материал ашиглахгүй байх зэргийг тусгажээ. Энэ хуулийн үр дүнд Лос Анжелос хот 2000 оны эхээр агаарын бохирдлыг хэвийн хэмжээнд тогтоон барьж чадсан болохоо зарласан юм.

  1. НИДЕРЛАНД, Ротордам хот

2010 онд Ротордам хотын ойр орчим дахь үйлдвэрлэлийн бүс нь агаарын бохирдол, хүлэмжийн хийн ялгарлын 85 хувийг үйлдвэрлэж байв. Иймээс тус жилдээ агаарын бохирдол, цаг уурын өөрчлөлтийн эсрэг санаачилга гарч 2016 онд Ротордам хотод шингэрүүлсэн метан хий болон байгалийн хийн байгууламж баригдан ашиглаж эхэлснээр азотын ислийн хэмжээ 90 хувиар буурч, хүхрийн ислийн хэмжээ тоосонцор PM хэмжээ 100% арилсан байна.

  1. ПОЛЬШ улс, Караков хот

2014 онд тоосонцор PM10 хэмжээ жилийн 188 хоногт Европын холбооны зөвшөөрөгдөх хэмжээг давсан юм. 2015 онд Агаарын бохирдлын эсрэг хууль гарч, олон нийт айл өрхүүдэд нүүрсний хэрэглээг хязгаарлаж эхэлсэн бөгөөд 2016 онд Караков хот нь нүүрсний хэрэглээг шууд хорьж, хийн хангамжийн сүлжээг тэлэн нэмэгдүүлж, дүүргийн дулаан хангамж болон сэргээгдэх эрчим хүчийг дэмжиж эхэлсэн байна.

  1. ИРЛАНД улс, Дублин хот

1980 онд нүүрснээс үүдэлтэй агаарын бохирдлын утаа 14 хоног Дублин хотыг бүрхэж, нарыг хүртэл харах боломжгүй харанхуй хот болсон гэдэг.

Ингээд тус улсын Засгийн газар 1990 онд нүүрсний хэрэглээг хорьж метан болон байгалийн хийг ахуйн хэрэглээнд нэвтрүүлснээр 1990-2014 онд агаарын бохирдол нь 80-90 хувь хүртэл буурсан байдаг.

2015 оны байдлаар тус хотын нийт айл өрхийн 78 орчим хувь нь байгалийн хийг ахуйн хэрэглээндээ нэвтрүүлж чаджээ.

  1. БНСУлс, Сөүл хот

1980-иад оны үед БНСУ-ын агаарын бохирдлын хэмжээ дээд цэгтээ хүрч Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс зургаа дахин их болж аюулт гамшгийн хэмжээнд хүрсэн юм. Энэ аюулт нөхцөл байдал нь мөн л хатуу түлш болох нүүрсийг их хэмжээгээр хэрэглэсэнтэй холбоотой байлаа.

1988 онд, Сөүлийн олимпыг зохион байгуулахтай холбоотойгоор Агаарын бохирдлыг арилгах шинэ төвшний бодлогыг улс орон даяар мөрдүүлж эхэлсэн юм. Тэд агаарын бохирдлоос салахын тулд дараах таван бодлогыг хэрэгжүүлжээ.

•  Томоохон хотуудад хотын хийн хангамжийн нэгдсэн сүлжээг бий болгож айл өрхүүдийг хийгээр хангажээ

•  Дүүргийн дулаан хангамжийн системийг өргөжүүлсэн байна

•  Нүүрс хэрэглэхийг хориглов

•  Хийн түлшээр ажилладаг цахилгаан станцуудыг барьж эхлэв

•  Үндэсний хэмжээнд Эрчим хүчний салбар агаарын чанарыг сайжруулахад анхаарч олон улсын стандартыг мөрдөж эхэлсэн байдаг.

Нүүрсээр ажилладаг зуухыг ХИЙН зуухаар солиход хорт утаа CO – 99%, SO2 – 100%, TSP – 100% буурдаг.

"Хийн Түлш Хөгжилд Хөтөлнө"

Дашваанжил Газ

☎️ 70003311 70003322